Εθιμομάθεια
Οι έννοιες «ΕΘΟΣ» και «ΗΘΟΣ» συνδέονται στενά, αφού ο χαρακτήρας θεωρείται προϊόν της συνήθειας που επαναλαμβάνεται και παγιώνεται στη συμπεριφορά. Στην αρχαία ελληνική, το «ΕΘΟΣ» σήμαινε αρχικά και τόπο εγκατάστασης ή ενδιαίτημα· με τον χρόνο, το πιο υλικό αυτό νόημα μετατοπίστηκε προς ένα πιο πνευματικό, εξέλιξη που σχετίζεται άμεσα και με τη λέξη «ΕΘΙΜΟ».
Τι σημασία έχει, όμως, μια τέτοια αναφορά σήμερα, σε μια εποχή όπου πολλοί δείχνουν να αγνοούν ή να απορρίπτουν το εθιμικό παρελθόν; Και ποιο είναι το νόημα της ΕΘΙΜΟΜΑΘΕΙΑΣ, της προσπάθειας κατανόησης πρακτικών που υπερβαίνουν τη ζωή πολλών γενεών;
Τα έθιμα παραμένουν ζωντανός δεσμός των κοινοτήτων με το παρελθόν τους. Προερχόμενα από μακρινές εποχές, συμπυκνώνουν, μέσω της τελετουργικής επανάληψης σε συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, αρχαίες συνήθειες και τρόπους ζωής. Παρότι σήμερα συχνά φαίνονται αποκομμένα από το αρχικό τους πλαίσιο ή υφίστανται μεταβολές, διατηρούν τον πυρήνα που ενεργοποιεί την αίσθηση κοινότητας, ταυτότητας και συμμετοχής.
Μέσα από τη μουσική, την τελετουργία, τον λόγο και τους συμβολισμούς τους, διασώζουν στοιχεία της χαμένης συλλογικότητας και επιτρέπουν να βιώνουμε το «πριν» μέσα στο «τώρα». Το νόημά τους ολοκληρώνεται κυρίως μέσα από τη συμμετοχή, ενώ η ΕΘΙΜΟΜΑΘΕΙΑ μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη για την κατανόηση τόσο του παρελθόντος όσο και του παρόντος.
«Πρωτοχρονιάτικα καραβάκια της Χίου: το «εφτάψυχο» έθιμο της Χίου »
«Ήρθεν ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια…»
Tο ομοίωμα του Λαζάρου αισθητοποιεί τη φοβερή πάλη θανάτου και ζωής, αλλά και τη θαυματουργική ακύρωση του θανάτου, σε επίπεδο, μάλιστα, ανθρώπινο και όχι θεϊκό.
To ομοίωμα αυτό «ανεμίζεται» ρυθμικά από μικρά κορίτσια, που, αμέσως μετά τη λειτουργία του Σαββάτου ή της Κυριακής των Βαΐων, γυρίζουν συνήθως δύο δύο από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας ένα ομοιοκατάληκτο αφηγηματικό στιχούργημα, με χαρακτήρα αξεδιάλυτα θρηνητικό, νεκρολατρευτικό και επινίκιο, όπου παρουσιάζονται περιληπτικά τα καθέκαστα της θαυματουργικής ανάστασης του Λαζάρου. Δεν αποκλείεται και η συνοδεία από αγόρι που κρατά σταυρό από δεντρολίβανο, διακοσμημένο με μαργαρίτες ή βιόλες.
Για το έθιμο, τον λανθάνοντα θεατρικό κώδικά του, τους συμβολισμούς του και τις ποικίλες εκφάνσεις του στο νησί της Χίου μίλησε η Στέλλα Τσιροπινά στην αίθουσα του Φιλοπρόοδου Ομίλου Βροντάδου (12 Απριλίου 2025) σε συνεκδήλωση με τον πολιτιστικό φορέα Ε.Θ.Ο.Σ. Αιγαίου. Η εκδήλωση περιλάμβανε ακόμη επιτέλεση του παραδοσιακού τραγουδιού της ημέρας («Λάζαρος») από ομάδα παιδιών και εργαστήρι κατασκευής σταυρών με βάγια.
